Sepsis, erken tanınması ve hızla tedavi edilmesi gereken tıbbi bir acildir.
Sepsis, enfeksiyona karşı konak yanıtının disregülasyonu sonucu gelişen, yaşamı tehdit eden organ
disfonksiyonu tablosudur. Erken tanı ve hızlı tedavi edilmediğinde septik şok, çoklu organ yetmezliği
ve ölümle sonuçlanabilir.
Sepsis her yaş grubunda görülebilir. Özellikle yenidoğanlar, çocuklar, gebeler ve lohusalar, ileri yaştaki
kişiler, bağışıklığı baskılanmış hastalar ve kronik hastalığı bulunan kişiler yüksek riskli gruplar
arasında değerlendirilmelidir.
Sepsis olgularının yaklaşık %80'i hastane dışında, toplumda gelişmektedir. En sık enfeksiyon
kaynakları arasında pnömoni, idrar yolu enfeksiyonları, intraabdominal enfeksiyonlar ve cilt-yumuşak
doku enfeksiyonları yer almaktadır.
Sepsisten ne zaman şüphelenilmeli?
Enfeksiyon düşünülen veya bilinen bir hastada;
✓ Ateş veya hipotermi
✓ Taşipne veya solunum sıkıntısı
✓ Taşikardi
✓ Bilinç değişikliği
✓ Oligüri/anüri
✓ Hipotansiyon
✓ Cilt perfüzyonunda bozulma
✓ Genel durumda hızlı kötüleşme gibi bulguların varlığında sepsis olasılığı hızla
değerlendirilmelidir.
Tanımlama ve değerlendirmede kullanılan ölçütler
SIRS (Sistemik İnflamatuvar Yanıt Sendromu): Aşağıdaki dört ölçütten en az ikisinin bulunması
SIRS olarak tanımlanır:
•Vücut sıcaklığı >38 °C veya <36 °C
•Kalp hızı >90/dakika
•Solunum sayısı >20/dakika veya PaCO₂ <32 mmHg
•Lökosit sayısı >12.000/mm³ veya <4.000/mm³ ya da periferik yaymada %10’un üzerinde çomak
hücre
SIRS ölçütleri Sepsis-3 tanımlarıyla birlikte sepsis tanı ölçütü olmaktan çıkarılmıştır; özgüllüğü
düşüktür ve enfeksiyon dışı birçok durumda da pozitifleşir. Bununla birlikte enfeksiyon şüphesi olan
hastada sistemik yanıtın varlığını gösteren pratik bir uyarı çerçevesi olarak değerini korumaktadır.
qSOFA (hızlı SOFA): Yatak başında, laboratuvar tetkiki gerektirmeden uygulanabilen üç ölçütten
oluşur:
•Solunum sayısı ≥22/dakika
•Bilinç değişikliği (Glasgow Koma Skalası <15)
•Sistolik kan basıncı ≤100 mmHg
İki veya daha fazla ölçütün pozitif olması, enfeksiyon şüphesi bulunan hastada kötü prognoz ve uzamış
yoğun bakım gereksinimi açısından uyarıcıdır. qSOFA bir tanı aracı değildir; tek başına tarama aracı
olarak kullanılması önerilmemekte, NEWS veya MEWS gibi erken uyarı skorlarıyla birlikte
değerlendirilmesi tavsiye edilmektedir. qSOFA negatifliği sepsis olasılığını dışlamaz.
SOFA (Sıralı Organ Yetmezliği Değerlendirmesi): Altı organ sisteminin her biri 0-4 puan üzerinden
değerlendirilir:
•Solunum (PaO₂/FiO₂)
•Koagülasyon (trombosit sayısı)
•Karaciğer (serum bilirubin)
•Kardiyovasküler (ortalama arter basıncı ve vazopressör gereksinimi)
•Santral sinir sistemi (Glasgow Koma Skalası)
•Böbrek (serum kreatinin veya idrar çıkışı)
Sepsis-3 tanımına göre;
Sepsis, enfeksiyon şüphesi bulunan hastada SOFA skorunda bazal değere göre akut olarak 2 puan veya
daha fazla artış ile tanımlanır. Bazal SOFA skoru, önceden organ disfonksiyonu bilinmeyen hastalarda
sıfır kabul edilir.
Septik şok ise yeterli sıvı resüsitasyonuna rağmen ortalama arter basıncını ≥65 mmHg düzeyin-de
tutabilmek için vazopressör gereksinimi ve buna eşlik eden serum laktat düzeyinin >2 mmol/L olması
ile tanımlanır.
Sepsis yönetiminde temel yaklaşım
Sepsis düşünülen hastada; Erken tanı → Hızlı değerlendirme ve resüsitasyon → Uygun antimikrobiyal
tedavi → Enfeksiyon kaynağının kontrolü → Organ destek tedavileri yaklaşımı temel önceliklerdir.
Tedavide gecikme hastanın prognozunu olumsuz etkileyebileceğinden, sağlık çalışanlarının sepsisi
erken düşünmesi ve uygun yönetim basamaklarını gecikmeden başlatması kritik öneme sahiptir.
Sepsis yalnızca akut dönemin sorunu olmayıp sepsis sonrası dönemde hastalarda fiziksel, bilişsel ve
psikolojik etkiler görülebilir. Bu nedenle sepsis yönetimi yalnızca akut hastalık dönemindeki tedavi ile
sınırlı olmamalı; hastaların taburculuk sonrası gereksinimleri de dikkate alınmalıdır.
Enfeksiyonların önlenmesi, sağlık hizmet ile ilişkili enfeksiyonların azaltılması, uygun antibiyotik
kullanımı ve sepsis konusunda sağlık çalışanlarının farkındalığının artırılması sepsise bağlı hastalık ve
ölümlerin azaltılmasında temel unsurlardır.
Sepsisi erken tanı, hızlı ve doğru müdahale et, hayat kurtar!